Enflasyon Düzeltmesi

Geçmişte de enflasyon düzeltmesi çok kolaydı. O sihirbazı da biz yapmıştık. Şimdi o sihirbazın yeni yetenekleri var.

Kuyumcular (münhasıran sürekli olarak işlenmiş altın, gümüş alım-satımı ve imali ile iştigal eden mükellefler) için Enflasyon Düzeltmesi zorunludur.

Esas faaliyetleri olan kuyumculuk işi yanında bu faaliyetlerinin bir cüzü niteliğinde olan platin, kıymetli taş alım-satımı veya imali gibi faaliyetleri bulunan mükelleflerce de enflasyon düzeltmesi yapılması gerekmektedir. Ancak, kuyumculuk faaliyetinin yanı sıra bu nitelikte olmayan market işletmesi, gıda ticareti, beyaz eşya alım-satımı, kafe işletmesi gibi başka faaliyetlerinin bulunması durumunda "münhasıran sürekli olarak işlenmiş altın, gümüş alım-satımı ve imali" faaliyetinden söz edilemeyeceğinden enflasyon düzeltmesi yapılmayacaktır. (VUK Sirküler 19)

Enflasyon düzeltmesi; parasal olmayan kıymetlerin enflasyon düzeltmesinde dikkate alınacak tutarlarının düzeltme katsayısı ile çarpılması suretiyle, malî tablonun ait olduğu tarihteki satın alma gücü cinsinden hesaplanmasını ifade eder.

Merhaba programı içinden enflasyon düzeltmesi sihirbazını çalıştırmak için aşağıdaki resimde gösterildiği gibi Muhasebe işlemleri / Enflasyon Düzeltmesi / Düzeltme Sihirbazı menüsüne tıklayınız. Enflasyon

Amacı: Mali tabloların enflasyonun etkisinden arındırılması ve böylece vergileme üzerindeki enflasyondan kaynaklanan olumsuzlukların giderilmesidir.

Dayanağı: Enflasyon düzeltme işlemi ile ilgili olarak ana esasların belirlendiği hükümlere Vergi Usul Kanununun mükerrer 298 inci maddesinde yer verilmiştir.

Dönem: Güncel enflasyon oranları %100’ün ve % 10’un üzerinde bir artışı göstermediğinden enflasyon düzeltmesi yapılması için gereken her iki şartın da gerçekleşmediği anlamına gelmektedir. Bu nedenle, kuyumcular dışında; güncel geçici vergi ve yıllık gelir/kurumlar vergisi dönemlerinde enflasyon düzeltmesi yapılmayacaktır.

Kuyumcular ise her geçici vergi döneminde ve her yıllık gelir/kurumlar vergisi döneminde enflasyon düzeltmesi yapacaklardır.

Yapmamanın Cezası: Vergi Usul Kanununun enflasyon düzeltmesine ilişkin hükümleri esas itibariyle değerleme hükümleridir. Bu nedenle, enflasyon düzeltmesi yapmak zorunda olan mükelleflerin düzeltme işlemini yapmamaları, değerleme işleminin usulüne göre yapılmaması hükmünde olup cezai müeyyide de aynı yönde uygulanacaktır.

Ayrıca, 5/5/2004 tarih ve 25453 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan ve enflasyon düzeltmesine ilişkin olarak 5024 sayılı Kanunla Vergi Usul Kanununda yapılan değişikliklere paralel olarak Tekdüzen Hesap Planında yapılan düzenlemelerin yer aldığı 12 sıra nolu Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebliği ile belirlenen muhasebe usul ve esaslarına uyulmaması durumunda, 213 sayılı Vergi Usul Kanununun ilgili hükümleri (Md.353/6) uyarınca gerekli cezai işlemlerin uygulanacağı da tabiidir.

Parasal-Parasal Olmayan Kıymetler Ayrımı

Satın alma gücü ile ulusal para birimindeki değişmeler arasındaki ilişki göz önünde bulundurulduğunda, mali tablolarda yer alan kıymetler iki gruba ayrılırlar:

1. Ulusal para değerindeki değişmeler karşısında nominal değerleri aynı kalan ancak satın alma güçleri fiyat hareketlerine göre ters yönde değişen kıymetler,

2. Ulusal para değerindeki değişmelere rağmen satın alma güçleri değişmeyen kıymetler.

Bunlardan birincisine parasal, ikincisine ise parasal olmayan kıymetler denilir.

Ayrım detaylarına aşağıda yer verilecek olup sihirbaz içinden tercih ekranının görüntüsü şu şekildedir: Enflasyon

Parasal Kıymetler

Aktif Hesaplar

Hazır Değerler

Menkul Kıymetler

Ticari Alacaklar

Diğer Alacaklar

Verilen Sipariş Avansları (parasal)

Gelir Tahakkukları

Peşin Ödenen Vergiler ve Fonlar

Diğer Çeşitli Dönen Varlıklar

İş Avansları (parasal)

Personel Avansları

Sayım ve Tesellüm Noksanları (parasal)

Diğer Çeşitli Duran Varlıklar (parasal)

Pasif Hesaplar

Mali Borçlar

Ticari Borçlar

Diğer Borçlar

Alınan Avanslar (parasal)

Ödenecek Vergi ve Diğer Yükümlülükler

Borç ve Gider Tahakkukları (parasal)

Gider Tahakkukları

Sayım ve Tesellüm Fazlaları (parasal)

Diğer Kısa Vadeli Yabancı Kaynaklar

Diğer Uzun Vadeli Kaynaklar

Parasal kıymetlerin (parasal varlıklar ve parasal kaynakların) enflasyon düzeltmesine tabi tutulmasına gerek yoktur. Zira mali tabloda görünen parasal kıymete ait değer, mali tablo tarihi itibarıyla o kıymetin satın alma gücünü de göstermektedir.

Parasal Olmayan Kıymetler

Aktif Hesaplar

Stoklar

Peşin Ödenen Giderler

Verilen Sipariş Avansları (parasal olmayan)

İş Avansları (parasal olmayan)

Sayım ve Tesellüm Noksanları (parasal olmayan)

Yıllara Sair İnşaat ve Onarım Maliyetleri

Mali Duran Varlıklar

Maddi Duran Varlıklar

Maddi Olmayan Duran Varlıklar

Özel Tükenmeye Tabi Varlıklar

Diğer Çeşitli Duran Varlıklar (parasal olmayan)

Pasif Hesaplar

Alınan Avanslar (parasal olmayan)

Ertelenmiş Gelirler

Borç ve Gider Karşılıkları (parasal olmayan)

Sayım ve Tesellüm Fazlaları (parasal olmayan)

Yıllara Sari İnşaat ve Onarım Hakedişleri

Sermaye

Emisyon Primi

Hisse Senedi İhraç İptal Karları

Yasal Yedekler

Statü Yedekleri

Yenileme Fonu

Olağan Üstü Yedekler

Geçmiş Yıl Karı/Zararı

Gelir Tablosu Hesapları

Mali tablonun enflasyonun etkilerinden arındırılması için, parasal olmayan kıymetlerin (parasal olmayan varlıklar ve parasal olmayan kaynakların) enflasyon düzeltmesine tabi tutulması gerekir. Mali tabloda görünen parasal olmayan kıymetlere ait değerler, mali tablo tarihi itibarıyla bu kıymetlerin satın alma gücünü gösteren değerler değildir, düzeltilmeleri icap eder.

Yorum Gerektiren Kalemler

Bilançoda yer alan parasal ve parasal olmayan kıymetlerin ayrımında bazı kalemlerde ilgili kalemin içeriğine bakmak gerekmektedir.

a- Avanslar

Genel ilke olarak, alınan veya verilen avanslar parasal olmayan bir kıymetin ön ödemesi niteliğinde yapılmış ise "parasal olmayan" kıymetler arasında değerlendirilir. Buna karşılık, avanslar reel niteliğini koruyamayacak nitelikte olup ödendiği tarihteki nominal değeri ile mahsup edilmesi söz konusu ise "parasal" olarak dikkate alınır.

-sipariş avansları: Stok veya maddi duran varlık alımları/satışları gibi mal ve hizmet alım/satımları karşılığında verilen/alınan sipariş avansları parasal olmayan kıymet olarak sınıflandırılmalıdır.

-iş avansları: İşletme adına mal ve hizmet satın almak veya gider ödemelerini yapmak üzere şirket personeline veya başka firmalara verilen kısa vadeli avanslara iş avansı denir. Esas olarak mal veya hizmet satın almak veya gider ödemelerini yapmak için kullanılan kısmının parasal olmayan kıymet olarak sınıflandırılması gerekir. Ancak iş avansları kısa vadeli olup, genel olarak üç ay içinde kapatılmaktadır. İş avansları nakit olarak iade edildiğinde veya nominal değeri ile mahsup edildiğinde parasal kıymet olarak sınıflandırılmalıdır.

-personel avansları: Personele verilen maaş avansları nominal olarak mahsup edildiğinden parasal kıymet olarak sınıflandırılmalıdır.

b- Karşılıklar

VUK 328 Sıra No'lu Genel Tebliğinde; "İktisadi işletmeye dahil (karşılıklar gibi) bir takım iktisadi kıymetler asli bir kıymet mahiyeti taşımamakta ve belli bir iktisadi kıymete bağlı olarak hesaben mali tabloda kendilerine yer bulmaktadırlar. Bu tür kıymetler bağlı oldukları iktisadi kıymete göre parasal ya da parasal olmayan ayrımına tabi tutulacaktır. Düzeltme işlemine tabi olacak karşılıklar da Vergi Usul Kanunu hükümlerine göre ayrılması mümkün olan karşılıklardır." denilmektedir.

Buna göre Karşılık konusu hesap niteliğine göre değişir. Eğer karşılık konusu hesap "parasal olmayan" bir hesap ise karşılık da "parasal olmayan" olarak dikkate alınır.

-Garanti gider karşılıkları: Bir mal belli bir süre garantili olarak alınmışsa, garanti süresi içiersinde oluşacak aksaklıklar bedelsiz olarak karşılanmaktadır. Bu bedelsizler için ayrılan karşılıklar parasal olmayan kıymet olarak düşünülmelidir.

-Şüpheli alacak karşılığı: Şüpheli alacaklar karşılığı ticari alacakların parasal olması nedeniyle parasal olarak kabul edilmektedir.

-Stok değer düşüklüğü karşılığı: Ait olduğu hesap olan stokların parasal olmaması nedeniyle bu hesap da parasal olmayan olarak tanımlanmaktadır.

c- Reeskontlar

-Alacak ve borç senetleri reeskontu: Ait oldukları hesaplar parasal kıymet olduğu için bu reeskontlarda parasal kıymet olarak kabul edilecektir.

-Gelir reeskontu: Ait oldukları hesaba bağlı olarak parasal kıymet kabul edilir.

d- Yabancı Para Varlık ve Yükümlülükler

Yabancı para varlık ve yükümlülükler parasal kıymet olarak kabul edilmiştir. Mükellefler yabancı para üzerinden yapmış oldukları işlemlerini Vergi Usul Kanununun mevcut hükümleri doğrultusunda değerlemeye devam edecekler, bunlar için ayrıca düzeltme yapmayacaklardır. Yabancı paralar ile yabancı para cinsinden ifade edilen (alacak ve borç senetleri gibi) kıymetler parasal kıymet olarak addedilecektir.

Siribaz içinde bir çok ekran tarsarlanmış olup örneğin stokların düzeltilmesine ilişkin detay giriş ekran görüntüsü şu şekildedir: Enflasyon

Düzeltme Katsayısı

VUK Mükerrer Madde 298/A.2.d hükmünde düzeltme katsayısı; "malî tabloların ait olduğu aya ilişkin fiyat endeksinin, düzeltmeye esas alınan tarihi içeren aya ait fiyat endeksine bölünmesiyle elde edilen katsayı" olarak belirlenmiştir.

Kolaylık olması açısından, düzeltme katsayısının hesaplanmasında, ay sonu fiyat endeksleri kullanılacaktır.

Düzeltme Katsayısı: Düzeltme Ayına Ait Fiyat Endeksi / İşlem Ayına Ait Fiyat Endeksi

VUK Mükerrer Madde 298/A.2.e hükmünde Ortalama düzeltme katsayısı; "malî tabloların ait olduğu aya ilişkin fiyat endeksinin, bu endeks ile bir önceki dönemin sonundaki fiyat endeksi toplamının ikiye bölünmesi sonucu bulunan endekse bölünmesiyle elde edilen katsayı" olarak belirlenmiştir.

VUK Mükerrer Madde 298/A.2.f hükmünde fiyat endeksi (Yİ-ÜFE); "Türkiye İstatistik Kurumunca Türkiye geneli için hesaplanan Üretici Fiyatları Genel Endeksi") olarak belirlenmiştir.

Düzeltme Katsayısının 1'den Küçük Çıkması:

Aylar itibariyle Yİ-ÜFE'de oluşan farklılıklar nedeniyle düzeltme katsayısının birden küçük çıkması hali, ilgili kıymetlerin düzeltme sonrası değerinde düşüklüğe sebep olmakla birlikte bu durum, yukarıdaki formüle göre bulunan değerin düzeltme katsayısı olarak dikkate alınmasına engel teşkil etmemektedir. (VUK Sirküler No:9)

Taşıma Katsayısı

Düzeltme işlemine tabi tutulacak mali tabloda yer alan iktisadi kıymetlerden bazılarının düzeltmeye esas tarihleri, düzeltme yapılmış bir tarihten öncesine gidebilir. Bu takdirde bu tür iktisadi kıymetler için yeniden düzeltmeye esas tarihe kadar inerek, uygun düzeltme katsayısını bulmaya gerek yoktur; düzeltme yapılan en son mali tabloda, bu iktisadi kıymete ait değerlerin uygun bir katsayı ile çarpılması düzeltme işlemi için yeterlidir.

Mali tablolardaki parasal ve parasal olmayan tutarların, taşıma katsayısı kullanılarak ilgili dönemin sonundaki yeni değerlerinin hesaplanmasına "taşıma" denilir ve hesaplama işlemi "taşıma katsayısı" kullanılarak yapılır.

Taşıma katsayısı, mali tablonun ait olduğu aya ilişkin fiyat endeksinin, bir önceki dönemin sonundaki (en son düzeltme yapılan geçici vergi döneminin sonu, yıl içinde işe başlayanlarda işe başlanılan aya ilişkin) fiyat endeksine bölünmesiyle elde edilen katsayıdır. Parasal kıymetler için taşıma katsayısı bir olarak uygulanır.

Taşıma katsayısı kullanılarak parasal olmayan kıymetlerle ilgili olarak yapılacak düzeltme işlemi, aşağıdaki formüle göre hesaplanan taşıma katsayıları ile yapılacaktır.

Taşıma Katsayısı: Düzeltme Ayına Ait Fiyat Endeksi / Bir Önceki Dönemin Sonundaki Fiyat Endeksi

Reel Olmayan Finansman Maliyeti

Nedir?

Stokların, satılan malın ve maddi duran varlıkların maliyet bedeline ve mali duran varlıkların alış bedeline intikal ettirilen finansman maliyeti, faiz ve kur farkı gibi maliyetler olup içerdikleri enflasyon payından arındırıldıktan sonra kalan değerler üzerinden düzeltmeye tabi tutulması gerekir.

Alış ve maliyet bedellerine intikal ettirilen finansman maliyetlerinin içerdiği enflasyon payı, Reel Olmayan Finansman Maliyeti (R.O.F.M) olarak adlandırılır.

İstisnalar

Kredilerle ilgili (vergi ve harçlar gibi) bazı finansman giderleri, kullanılan yabancı kaynağın kullanım süresine bağlı olarak oluşmadığından enflasyon unsuru içermemektedir. Finansman gider kısıtlaması uygulamasında da bu tür giderler kısıtlama dışı bırakılmıştır. Enflasyon düzeltmesi uygulamasında da bu giderler reel olarak kabul edilecek, bunlar için ayrıca reel olmayan finansman maliyeti ayrıştırması yapılmayacaktır.

Hangi Kıymetler R.O.F.M. İçerebilir?

Vergi Usul Kanununa göre reel olmayan finansman maliyeti ihtiva eden iktisadi kıymetler;

Stoklar,

Maddi Duran Varlıklar,

Mali Duran Varlıklar,

Özel Tükenmeye Tabi Varlıklar.

Bu kalemlerde aktif hale gelen finansman maliyeti bulunuyorsa, enflasyon düzeltme işlemlerinden önce reel olmayan kısımların arındırılmasına dikkat edilmesi gerekir.

Ancak toplulaştırılmış yöntemlerle düzeltmeye tabi tutulan stokların maliyet bedeline intikal ettirilen reel olmayan finansman maliyetlerinin düşülmesi ise ihtiyaridir. (VUK Sirküler-17)

ROFM Hesaplama Yöntemleri

Mükellefler, reel olmayan finansman maliyetlerini aşağıda belirtilen iki yöntemden istedikleri birini seçerek hesaplayabileceklerdir.

1- Borç Tutarının Esas Alınması

Bu yöntemde; reel olmayan finansman maliyeti (ROFM); her türlü borçlanmada, borç tutarlarına borcun kullanıldığı döneme ait Yİ-ÜFE artış oranının uygulanması suretiyle bulunan tutarı ifade etmektedir.

Yabancı para üzerinden borçlanmalarda borcun kullanıldığı döneme ait Yİ-ÜFE artış oranı, borcun kapatıldığı hesap dönemi sonundaki Türk Lirası karşılıklarına uygulanacaktır.

2- Toplam Finansman Giderinin Esas Alınması

Yukarıdaki örnekte, finansman maliyetinin kredi faiz oranı (%25) tek ve sabitti. Ancak, farklı faiz oranları ile birden fazla kredi kullanılmış ve bunlar zaman içinde birden fazla farklı kalem üzerinde aktif hale gelmişse, finansman maliyetlerinin reel olmayan kısımlarını arındırma işlemi için faiz oranı belirlemek güçleşir.

Bu durumda mükellefler; reel olmayan finansman maliyetini toplam finansman maliyetlerine, ilgili döneme ait Yİ-ÜFE artış oranının dönem ortalama ticari kredi faiz oranına bölünmesi suretiyle belirlenen oranı uygulayarak tespit edebilirler.

Finansman maliyetinin oluştuğu hesap dönemi kapanmamış ise reel olmayan finansman maliyetinin hesaplamasında, mali tablonun ait olduğu aya ilişkin Yİ-ÜFE esas alınacaktır

Bu yönteme göre;

R.O.F.M= Yİ-ÜFE Artış Oranı / Ortalama Ticari Kredi Faiz Oranı x Finansman Maliyeti

şeklinde hesaplanır.

Bu yöntemi seçen mükellefler seçtikleri bu yöntemden, seçimi yaptıkları hesap dönemi dahil üçüncü hesap döneminin sonuna kadar dönemeyeceklerdir.

Normal şartlar altında, bu hesaplamada oranın, (0) ile (1) arasında gerçekleşmesi gerekir. Oranın (1)’den büyük çıkması, bankacılık sektörünün öngörüler ile belirlediği kredi faiz oranlarının, gerçekleşen Yİ-ÜFE artış oranlarının gerisinde kaldığını ifade etmektedir. Bu durumda, formüldeki oran (1) olarak alınacak ve toplam finansman maliyetinin tamamının reel olmadığı kabul edilecektir. (VUK Genel Tebliğ 348/Madde 2)

Düzeltme işlemine tabi tutulmuş kıymetlerin satışı

Düzeltme işlemine tabi tutulmuş olan 31/12/2003 tarihli bilançoda yer alan parasal olmayan kalemlerin daha sonra elden çıkarılması halinde, bunlara ilişkin enflasyon düzeltme farkları maliyet olarak kabul edilmekteydi. 5228 sayılı Kanunun 11 inci maddesiyle geçici 25 inci maddenin sonuna eklenen (l) bendi ile aynı hüküm korunmuş ancak, amortismana tabi olmayan kıymetlerin düzeltilmiş değerlerinin altında bir bedelle satılması halinde, düzeltme sonrası değerle, düzeltme öncesi değer arasındaki farka isabet eden zararın, gelir veya kurumlar vergisi matrahının tespitinde dikkate alınmayacağı belirtilmiştir.

Burada kısaca verilen temel bilgileri daha kapsamlı olarak modül içinden Mevzuat düğmesine basarak görebilirsiniz.


Modülün kullanım kılavuzunu okumak için Kılavuz-2 bağlantısına tıklayınız.

Bu parça, bu ve benzeri bir çok hesaplama, mevzuat, araç ve listenin güncel, sınırsız ve kısıtlanmadan bir arada sunulduğu Merhaba (Mali Müşavir Araçları) isimli programın bir parçasıdır. Merhaba programını indirmek için , tetkik etmek için tetkik bağlantısına tıklayınız.

    Okuma: 784